Jak pisać dialogi? Dialog w opowiadaniu i powieści

Przeważająca większość opowiadań i powieści zawiera dialogi, czyli dosłowne przytoczenie rozmowy przynajmniej dwóch osób. Umiejętne konstruowanie dialogów może nadać tekstowi dynamiki, głębi emocjonalnej oraz autentyczności. Nie jest to jednak tak łatwe, jak mogłoby się wydawać. A zatem: jak pisać dialogi w poprawny, autentyczny sposób?

Poprawny zapis dialogu

Zacznijmy od tego, w jaki sposób poprawnie napisać dialog. Jest na to kilka sposobów.

1. Ola: Nie chce mi się iść do szkoły.
Marek: Mnie też. Wolałbym pospać.

2. Ola spojrzała na Marka i powiedziała: „Nie chce mi się iść do szkoły”. Marek westchnął, oznajmiając z bólem „Mnie też. Wolałbym pospać”.

3. – Nie chce mi się iść do szkoły – powiedziała Ola.
– Mnie też – mruknął Marek. – Wolałbym pospać.

Oczywiście najpopularniejszy jest sposób trzeci.

Interpunkcja i zasady zapisu dialogu

Warto zwrócić uwagę na kilka ważnych kwestii:

• Każdą wypowiedź rozpoczyna myślnik, a dla ścisłości – powinna to być półpauza (dłuższa niż myślnik).
  Wtrącenia przekazujące, kto i jak coś powiedział, są pisane małą literą, a kropka następuje dopiero we wtrąceniu, o ile bohater dokończył zdanie, np.:

Dobrze:
– Mnie też – mruknął Marek.
– Dlaczego? – spytał Marek.
Źle:
– Mnie też – Mruknął Marek.
– Mnie też. – Mruknął Marek.
– Mnie też – mruknął Marek
– Dlaczego? – Spytał Marek.

• Inaczej jest w przypadku, gdy wtrącenie nie odnosi się bezpośrednio do wypowiedzi, tylko przedstawia jakąś czynność lub coś innego – wówczas zarówno wypowiedź bohatera, jak i wtrącenie kończą się kropką, np.:

Dobrze:
– Nie chce mi się iść do szkoły. – Ola ziewnęła przeciągle. – Będzie nudno.
Źle:
– Nie chce mi się iść do szkoły – Ola ziewnęła przeciągle. – Będzie nudno.
– Nie chce mi się iść do szkoły. – Ola ziewnęła przeciągle – Będzie nudno.

• Wtrącenie może być bez kropki, jeśli nie przerywa ono ciągłości zdania; wówczas dalsza część wypowiedzi pisana jest małą literą, np.:

Dobrze:
– Nie chce mi się iść do szkoły – powiedziała Ola – bo wiem, że będzie nudno.
– Nie chce mi się iść do szkoły – powiedziała Ola. – A tobie się chce?
Źle:
– Nie chce mi się iść do szkoły – powiedziała Ola – A tobie się chce?
– Nie chce mi się iść do szkoły – powiedziała Ola. – bo wiem, że będzie nudno.

• We wtrąceniach imię bohatera zawsze jest po czasowniku, np.:

Dobrze:
– Mnie też – mruknął Marek.
Źle:
– Mnie też – Marek mruknął.

• Wtrącenia odnoszące się do tego, co ktoś powiedział, nie muszą być monotonne (powiedział, odparł, rzekł); jest wiele możliwości zasygnalizowania, w jaki sposób ktoś coś powiedział, np. mruknął, bąknął, krzyknął, pisnął, wymamrotał, burknął, szepnął itp.

Jak stworzyć ciekawy dialog między bohaterami?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, przedstawiam dwa różnie zapisane dialogi dotyczące podobnej rozmowy.

1. – Znowu spóźniony? – spytała Kasia.
– Przepraszam, był korek – odparł Michał.
– Nic się nie stało. Co u ciebie? – spytała Kasia.
– Wszystko w porządku – powiedział Michał. – Cieszę się na nasz wypad do kina.
– Ja też się cieszę – odezwała się Kasia.
– Idziemy więc po popcorn? – zasugerował Michał.
– Tak – przytaknęła Kasia.

2. – Znowu spóźniony? – mruknęła poirytowana Kasia, patrząc na Michała spode łba.
– Sorry, no, był korek. – Michał przewrócił oczami.
Kasia uznała, że nie będzie robić scen w środku centrum handlowego.
– Mniejsza o to – powiedziała tylko. – Co tam?
– Spoko. Dobry miałem pomysł z tym kinem, nie?
– To ja wymyśliłam… – zaczęła Kasia, ale Michał jej przerwał.
– Tego, no, idziemy po popcorn?
Nie czekając na jej odpowiedź, ruszył w stronę kinowego baru.
– Taaa… – Kasia zacisnęła zęby i ruszyła za nim. Niech no tylko wrócą do mieszkania.

Nietrudno domyślić się, że znacznie lepszy jest dialog numer dwa. Wpływa na to kilka czynników, niektórych oczywistych, a innych mniej. Urozmaicenie dialogu wstawkami, szczegółami dotyczącymi samych bohaterów, wprowadzenie konfliktu, choćby małego, naturalne wypowiedzi – to tylko niektóre elementy wpływające na jakość dialogu między bohaterami. Więcej szczegółów na temat dobrego dialogu znajdziesz poniżej. A jeśli chcesz sprawdzić, jak ja poradziłam sobie z dużą liczbą dialogów w opowiadaniu przy większej liczbie bohaterów, sprawdź moje opowiadanie Człowiek człowiekowi robotem!

Jak pisać dobre dialogi – wskazówki

1. Wszystko zależy od stylu opowiadania czy powieści oraz od samych bohaterów (a przy okazji ich kreacji). Trzeba dostosować język do wieku, statusu społecznego, tego, co ktoś robi w życiu itp. Inaczej wypowie się młodzież chodząca do szkoły, a inaczej czterdziestoletni prawnik.
2. Warto zróżnicować język postaci, tak by każdy bohater wypowiadał się inaczej – pomagają w tym różne powiedzonka, składnia, stylizacja, temperament bohatera i nie tylko. Dobrze napisane wypowiedzi bohaterów powinny nam coś mówić o ich charakterze.
3. Nie zawsze trzeba pisać, kto powiedział daną kwestię – w dialogu dwuosobowym opcje są dość oczywiste. Przy rozmowie, w której uczestniczy więcej osób, jest już trudniej.
4. Czytelnika mogą znużyć ciągłe „powiedział Michał”, „mruknęła Kasia”. Warto spróbować czasem zamienić wtrącenia na całe zdania, pokazujące, jak zachowuje się dany bohater lub co myśli (np. „Michał przewrócił oczami”).
5. Warto przysłuchać się dialogom w codziennym życuy, tak by napisać je jak najnaturalniej. Oczywiście w powieści trudno o hiperrealizm (do tak realistycznych dialogów dążyła Dorota Masłowska w Wojnie polsko-ruskiej pod flagą biało-czerwoną). Z pewnością jednak sztywne wypowiedzi składające się z przesadnie poprawnych i ułożonych zdań mogą okazać się fiaskiem. Dobrą praktyką jest czytanie napisanych dialogów na głos.
6. Dialogi mogą być neutralne, jednak często mówi się o zasadzie, by w każdym dialogu był jakiś konflikt, choćby niewielki. Nie tylko dodaje on dynamiki, ale też może (powinien) rozwijać fabułę i wprowadzać napięcie pomiędzy bohaterami. Jeżeli wszyscy ze wszystkimi się zgadzają, emocje opadają i może zrobić się nudno.
7.  Każdy dialog powinien mieć swoją funkcję, a stosowanie go w formie zapychacza jest zwyczajnie bez sensu. W powyższym przykładzie dialog 1. niewiele wnosi, zaś dialog 2. (mimo że nie jest jakiś wybitny) wyraźnie prowadzi do czegoś „grubszego”, choćby wielkiej kłótni lub nawet rozstania bohaterów.

Jeżeli potrzebujesz pomocy w pisaniu dialogu, zapraszam do kontaktu!