Monomit Campbella, czyli podróż bohatera – etapy, przykłady

Czym jest monomit?

Każda dobra historia jest pełna emocji, przygód i niesamowitych przeżyć. Aby jednak stworzyć opowieść, która przyciągnie czytelnika, potrzebujemy czegoś więcej niż tylko losowych wydarzeń i ciekawych bohaterów. Jednym z kluczowych narzędzi, które pomaga autorom w konstruowaniu fascynujących historii, jest koncepcja monomitu Campbella, znana również jako „podróż bohatera”. Joseph Campbell, amerykański profesor literatury porównawczej, przedstawił tę teorię w swojej książce Bohater o tysiącu twarzy (1949). Campbell zauważył, że istnieje pewien wspólny schemat w wielu mitach i legendach z różnych kultur, co doprowadziło go do stworzenia koncepcji monomitu.

Monomit Campbella – etapy podróży bohatera

Podróż bohatera to opowieść o jego rozwoju i przemianie w wyniku trudnej podróży. Ta podróż składa się z dwunastu etapów, które są stałym punktem odniesienia dla wielu znakomitych twórców i pisarzy.

1. Zwykły świat

Pierwszy etap podróży bohatera to przedstawienie jego codziennego życia, znanego jako „zwykły świat”. Bohater żyje w tym świecie, często nieświadomy swojego potencjału czy przeznaczenia. To miejsce jest symbolem rutyny, spokoju i stabilności.

Przykład: Harry Potter żyje w Londynie jako sierota, nieświadomy swojego dziedzictwa jako czarodziej, dopóki nie dostaje listu z Hogwartu.

2. Wezwanie do przygody

Następnie bohater otrzymuje wezwanie do przygody. To moment, w którym jego rutynowe życie zostaje zachwiane. Może to być wizja, misja czy pojawienie się tajemniczej postaci, która prosi bohatera o pomoc.

Przykład: Frodo Baggins we Władcy Pierścieni otrzymuje zadanie dostarczenia Jedynego Pierścienia do Mordoru.

3. Odrzucenie wezwania

Bohater często początkowo odrzuca wezwanie, niechętny do zmiany i ryzyka. Może obawiać się niebezpieczeństw lub wątpić w swoje umiejętności.

Przykład: Luke Skywalker w Gwiezdnych Wojnach nie jest zainteresowany przyłączeniem się do Rebelii, dopóki nie odkrywa prawdy o swoim dziedzictwie.

4. Spotkanie z mentorem

W wielu opowieściach bohater spotyka mentora, czyli postać, która pomaga mu w podróży. Mentor udziela rad i przekazuje wiedzę niezbędną do sukcesu, zdradza też więcej na temat przeznaczenia.

Przykład: W filmie Matrix Neo spotyka mentora w postaci Morpheusa, który pomaga mu w odkryciu swojej roli jako wyjątkowego bohatera w walce przeciwko maszynom.

5. Nowy świat, nowe wyzwania

Bohater wyrusza w podróż, która pełna jest prób i niebezpieczeństw. To moment, w którym zaczyna rozwijać swoje umiejętności i charakter.

Przykład: Odyseusz po opuszczeniu kraju musi stawić czoło wielu wyzwaniom, takim jak spotkanie z cyklopem Polifemem czy pokonanie syren.

6. Wrogowie, sojusznicy, testy

Bohater spotyka ważne osoby – zarówno wrogów, jak i sojuszników, którzy wpływają na jego osobę i na fabułę. Ponadto przechodzi różne próby i testy, które przygotowują go do dalszej części fabuły.

Przykład: Harry w Kamieniu filozoficznym zaprzyjaźnia się z Ronem, Hermioną, a za wroga ma Malfoy’a i Snape’a. Przechodzi różne próby, takie jak spotkanie z trollem w łazience.

7. Jaskinia mroku

Bohater wkracza w świat antagonistów. Następuje pierwsza konfrontacja, pojmanie czy pierwsza próba walki. Postać orientuje się, w jak poważnej i trudnej sytuacji się znalazła.

Przykład: w filmie Batman – początek bohater dosłownie ląduje w ciemnej jaskini, gdzie wydaje się, że nie ma dla niego ratunku.

8. Cierpienie

Pierwsze starcie okazuje się porażką, przez co bohater zmaga się z jej konsekwencjami, ale też ze swoją przeszłością. Mimo to porażka daje nową siłę do dalszej walki.
Przykład: Maximus w Gladiatorze cierpi jako niewolnik, początkowo jest pobity i wyczerpany, a jednak podejmuje walkę.

9. Przejęcie miecza

Dzięki wskazówkom, jakie bohater zyskuje w trakcie pierwszej porażki, zdobywa nową wiedzę, siłę lub plan działania. Podejmuje więc odpowiednie kroki.

Przykład: w filmie animowanym Król Lew Simba przejmuje rolę króla po swoim ojcu Mufasie. To moment, w którym Simba dorasta i akceptuje swoje obowiązki jako przyszły król.

10. Droga do domu

Niebezpieczeństwo nadal istnieje, ale bohaterowie, zbrojni w nowy oręż lub moce, podejmują odwrót lub wędrówkę ku obszarom, z których przybyli, by przygotować się do ostatecznego starcia.

Przykład: w Potopie powrót z wojny ciężko rannego Kmicica, przed którym jest jeszcze ostateczne starcie z księciem Bogusławem.

11. Odrodzenie, przemiana bohatera

Bohater doświadcza głębokiej transformacji, zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej. To moment, w którym staje się prawdziwym bohaterem. Popychany przez siły zła antagonista również staje się najsilniejszy. Następuje ostateczne starcie, w którym główny bohater oczywiście wygrywa.

Przykład: Harry w Insygniach śmierci „wraca z martwych” i ostatecznie zwycięża z Voldemortem.

12. Powrót z eliksirem

Bohater powraca z nagrodą do swojego zwykłego świata, gdzie może podzielić się swoimi doświadczeniami i mądrością z innymi.

Przykład: w Opowieściach z Narnii bohaterowie wracają z Narnii z bogatym doświadczeniem i uczuciem odmiennego czasu spędzonego w magicznym świecie.

Czy warto korzystać z monomitu, tworząc fabułę powieści?

Koncepcja Monomitu Campbella jest używana w literaturze i kinematografii od dziesięcioleci, ponieważ oferuje doskonały szkielet do tworzenia fascynujących opowieści. Zrozumienie tych dwunastu etapów pomaga autorom w budowaniu spójnych i przekonujących narracji oraz pozwala czytelnikom utożsamiać się z bohaterami i ich podróżami.

Jednakże motyw ten może być już nieco przestarzały lub nudny. Choć bohaterów, światów i innych elementów można zmieniać do woli, schemat pozostaje ten sam. Pytanie brzmi: iść w klasykę, czy też próbować czegoś nowego, co niekoniecznie może się sprawdzić? Cóż, nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Lekkie modyfikacje w monomicie mogą okazać się bardzo ciekawym zabiegiem, jeśli dobrze się je przemyśli. Można też omijać niektóre punkty lub zmieniać ich kolejność. Wszystko zależy od oryginalnego i świeżego podejścia. Wiele jest już książek czy filmów bazujących na monomicie, a i tak lubimy je oglądać.

Na pewno warto inspirować się monomitem – co do tego nie ma wątpliwości. Pamiętajmy też, że podróży nie trzeba traktować dosłownie; akcja może dziać się nawet w jednym miejscu, a podróż może być jedynie metaforą.

Masz jakiś pytania? Chcesz, abym doradziła Ci w procesie twórczym? Zapraszam do kontaktu!