Błędy językowe, które być może popełniasz, a nawet o tym nie wiesz

Język polski jest zaliczany do jednego z najtrudniejszych języków na świecie. Ortografia, interpunkcja, składnia, różne wyjątki, odmiana wyrazów, a nawet ich wymowa – wszystko to sprawia, że czasem nam, Polakom, trudno jest nauczyć się niektórych reguł, a co dopiero obcokrajowcom. Mimo to poprawna polszczyzna to nie czarna magia i dobrze, aby stała się przedmiotem zainteresowania każdego, kto posługuje się językiem polskim. Jakie są rodzaje błędów językowych? I czy popełniasz błędy językowe na co dzień, nawet o tym nie wiedząc?

Rodzaje błędów językowych

Wyróżnia się następujące błędy językowe:
• ortograficzne – dobrze znane każdemu, kto choć raz pisał dyktando; to nie tylko rz, ż, u, ó, h, ch; to też błędna pisownia dużych i małych liter, błędy w pisowni łącznej i rozłącznej i wiele innych;
• interpunkcyjne – źle postawiony przecinek, cudzysłów itp.;
• fonetyczne – to m.in. błędne wymawianie głosek, złe akcentowanie, hiperpoprawność w wymowie (jabłuko zamiast japko);
• fleksyjne – zmora wielu osób, czyli błędne odmiany wyrazów, użycie niewłaściwej formy lub brak odmiany np. nazwisk (każde nazwisko się odmienia!);
• składniowe – niepoprawne formy czasowników, błędne użycie przyimków czy zaimków, zły szyk zdania, błędy w użyciu imiesłowowych równoważników zdań;
• leksykalne – błędne użycie wyrazów, nadużywanie wyrazów modnych (jakby, generalnie), nadużywanie zaimków, pleonazmy (masło maślane), zniekształcenia związków frazeologicznych i inne;
• stylistyczne – niedostosowanie form językowych do charakteru wypowiedzi (rozpoczęcie maila do profesora od hej), niejednolitość stylistyczna, nieuzasadniona stylizacja wypowiedzi, powtórzenia wyrazów lub konstrukcji i inne.

Jak widać, możliwości popełnienia błędów jest wiele, czy to w piśmie, czy mowie. Pamiętajmy jednak słowa Mikołaja Reja: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”!

Błędy językowe, które być może popełniasz

„Wziąść” zamiast „wziąć”, „włanczać” zamiast „włączać”, „przyszłem” zamiast „przyszedłem” – o tym większość z nas już wie. Poniżej przedstawiam nieco mniej popularne błędy, które być może popełniasz, a nawet nie masz o tym pojęcia.

1. „(…) mimo, że” zamiast „(…), mimo że” – przecinek stawiamy przed całym połączeniem wyrazowym, nie zaś przed „że”, jak mogłoby się wydawać. Podobnie jest w przypadku innych połączeń, np. „podczas gdy”, „tylko że”, „zwłaszcza jeśli”.

2. Bynajmniej –  błędne, jeśli użyte bez zaprzeczenia; poprawne jest tylko w połączeniu z „nie”.
Poprawnie: Osiągnąłem cel, choć bynajmniej nie było łatwo.
Źle: Nie było łatwo, ale za to bynajmniej osiągnąłem cel.

3. Witam – witać może gospodarz gości lub sprzedawca klienta, jest to bowiem powitanie, a nie przywitanie; rozpoczynanie oficjalnego e-maila od tego słowa jest błędem i może nie spodobać się wielu odbiorcom, zwłaszcza profesorom.

4. W każdym bądź razie zamiast w każdym razie – nie ma miejsca na bądź w tym wyrażeniu, nawet z logicznego punktu widzenia; to prawdopodobnie błędne skrzyżowanie z wrażeniem „bądź co bądź”.

5. Po najmniejszej linii oporu zamiast po linii najmniejszego oporu – to opór ma być najmniejszy, nie zaś linia.

6. W lato, w zimę – to niepoprawna forma, którą należy zastąpić wyrażeniami „w lecie”, „w zimie” lub po prostu „latem”, „zimą”.

7. Okres czasu – to tzw. masło maślane; wystarczy samo słowo czas lub okres, który z definicji jest miarą czasu.

8. Przekonywujący – to niepoprawne skrzyżowanie słów: „przekonujący” i „przekonywający”.

9. Ubrać sweter – ale w co go ubrać? Ubrać można choinkę w bombki, my zaś zakładamy/wkładamy na siebie sweter, czapkę itp., ewentualnie ubieramy się w sukienkę czy w koszulę.

10. Dzień dzisiejszy – to tak jakby powiedzieć „jutro jutrzejsze”. Poprawnie jest po prostu dzisiaj, dziś. Forma ta jest jednak czasem dopuszczana w szczególnych przypadkach, bardzo oficjalnych.

11. Wydaje się być – coś wydaje się jakieś, a nie „być jakieś”. To kalka językowa z j. angielskiego (seems to be).
Poprawnie: Wydajesz się zainteresowana.
Źle: Wydajesz się być zainteresowana.

12. Dwutysięczny dwudziesty trzeci – poprawnie jest dwa tysiące dwudziesty trzeci, ponieważ roczniki to liczebniki porządkowe i wymagają odmiany tylko części dziesiętnych lub jedności.

13. Wszechczasów zamiast wszech czasów – poprawnie zapisujemy te słowa rozłącznie, ponieważ archaiczne „wszech” oznacza wszystkich.

14. Naraz i na raz – stosowane są często zamiennie, a to dwa różne wyrażenia. „Naraz” oznacza „nagle”, „niespodziewanie”, natomiast „na raz” oznacza „na jeden raz”. Poprawne zdania brzmią zatem tak:
Jadłam obiad, gdy naraz ktoś wszedł do kuchni.
Wypiłam cały sok na raz.

15. Półtora i półtorej – często nie wiemy, którą formę wybrać, a zasada jest prosta: „półtora” odnosi się do form męskich, a „półtorej” do żeńskich, np. półtora roku, półtorej minuty.

16. Odnośnie czegoś zamiast odnośnie do czegoś – nie możemy zapominać o „do”.

17. Iż – nadużywanie spójnika „iż” zamiast „że” jest uznawane za niepoprawne; choć samo „iż” nie jest błędem, należy do języka książkowego, a nawet przestarzałego, dlatego językoznawcy w przypadku powtórzenia „że” zalecają przeformułowanie zdania, nie zaś użycie zamiennika „iż”.

18. Pod rząd zamiast z rzędu – „pod rząd” jest rusycyzmem; w języku polskim poprawne jest tylko wyrażenie „z rzędu”.

19. Popołudniu zamiast po południu – to tak, jakbyśmy pisali łącznie „przedpołudniem”. Poprawnie jest jedynie „po południu”.

20. Po środku zamiast pośrodku – „pośrodku” jest zrostem i oznacza środkowy, centralny punkt czegoś. Forma „po środku” jest natomiast określeniem czasowym, podobnie jak wyrażenia „po zdarzeniu”, „po wypadku”. Może być jedynie użyta w zdaniu typu: „Po środku czyszczącym łazienka lśniła jak nowa”.

Czy wiedziałeś o tych błędach językowych? A może znasz inne przykłady błędów w języku polskim, które ludzie popełniają na co dzień? Daj znać w komentarzu!