Oblicze pisarstwa a rozwój sztucznej inteligencji

Sztuka ma wiele definicji. Jedna z kilku przedstawianych w słowniku języka polskiego definiuje ją jako dziedzinę działalności artystycznej, wyróżnianą ze względu na reprezentowane przez nią wartości estetyczne, jak również jako wytwór czy wytwory takiej działalności. Często sztuce przypisywana jest niezwykła charakterystyka – jako coś, co odróżnia nas od zwierząt. Sztuka, w tym pisarstwo, jest bowiem najczęściej świadomym i celowym aktem wyrażenia emocji, idei czy estetyki przez ludzi. Nie bez powodu twórczość jest wyrazem najwyższej formy wyrażania siebie jako formy samorealizacji w sławetnej piramidzie Maslowa. Wpływ technologii jest jednak nieubłagalny, a mimo wygodnych narzędzi cyfrowych wielu artystów, w tym pisarzy, może mieć pewne uzasadnione obawy co do jej rozwoju.

AI wkracza na Amazon

Rok 2023. Self-publishing rozkwita jako forma zarobku, a Amazon daje limit na zgłaszanie maksymalnie trzech książek dziennie. Co się tak naprawdę dzieje? Kto jest w stanie pisać trzy książki dziennie? Sytuacja staje się na tyle kuriozalna, że można twierdzić, iż tworzonych książek jest obecnie więcej, niż jest ich czytanych. Za taki stan wskazuje się oczywiście na sztuczną inteligencję. Można niejako nazwać to klęską urodzaju. Każdy, kto ma komputer oraz pewną wiedzę co do promptów (czyli instrukcji dla systemu), ma po swojej stronie niezwykle skutecznego pracownika, gotowego tworzyć treści w oparciu o nie lada rozwiniętą już bazę danych. Co więcej, treści generowane przez AI nie są plagiatami, mimo że bazują na faktycznych treściach, do których sztuczna inteligencja dostała dostęp (często bez wiedzy twórców).

Czy sztuczna inteligencja jest twórcza?

Zastanawiając się nad skalą generowanych elementów artystycznych przez sztuczną inteligencję, warto zadać pytanie: czy aby na pewno roboty mogą być twórcze? Polski filozof, Sidey Myoo, poszukując na to odpowiedzi, przyjrzał się temu, jakie cechy twórczości spełnia sztuczna inteligencja. Bez wątpienia jest w stanie uczyć się od artystów ich stylu i z łatwością go odtwarzać, co nietrudno zauważyć na bazie tworzenia obrazów. Jesteśmy w stanie nauczyć algorytm wygenerowania obrazu, przykładowo wzorując się na stylu Pabla Picasso. Algorytm będzie miał jednak problem, aby stworzyć coś nowego, własną technikę, unikalny styl. Nie będzie bowiem w stanie odnieść się do swojej bazy danych, gdyż ta w tym wypadku nie wystarczy.

To nie znaczy, że nie można odmówić obecnym robotom twórczości w znaczeniu tworzenia nowych dzieł na bazie tych, które już istnieją. Nie byłoby to prawdą, gdyż dzieła takie już istnieją. Co więcej, mają między sobą różnice, stanowią osobne dzieła, co też niejako wskazuje na pewną swobodę sztucznej inteligencji w generowaniu takich treści.

Algorytm twórczości

Sidney Myoo (5) zauważa jednak ograniczenia sztucznej inteligencji w osiągnięciu twórczości w znaczeniu kreowania czegoś, co stanowiłoby coś całkiem nowego dla historii sztuki. Czynności takie jak przekształcanie rozumienia sztuki i zawieranie w niej koncepcji w wyjątkowy, nowatorski sposób wydają się więc nieosiągalne dla sztucznej inteligencji ze względu na jej charakterystykę. Są zatem odtwórcze. Jest to pocieszające, jednak Sidney Myoo w swojej dość negatywnej wizji przyszłego wpływu technologii na sztukę zauważa możliwość spełnienia koncepcji, aby algorytmy zostały wyuczone cech człowieka twórczego, który jest w stanie wychodzić poza schematy. Taką strukturę nazywa „algorytmem twórczości”. Ów algorytm byłby w stanie generować treści wychodzące poza schematy, które mogłyby ustanawiać nowe style i nurty artystyczne.

Co artyści sądzą o rozwoju technologii?

Co pocieszające, nie wszystkie wizje rozwoju technologii, a zwłaszcza sztucznej inteligencji, są równie negatywne. Według badań własnych Katarzyny Garwol (3) osoby, które obrały sztukę jako ścieżkę zawodową, nie obawiają się rozwoju sztucznej inteligencji tak bardzo, jak mogłoby się to wydawać. Ponadto młodzi artyści często wskazują na nią jako na szansę. Zdaniem większości AI nie stanie na drodze artystów ze względu na brak wrażliwości, emocji oraz duszy. Badani wierzyli również, że nie wpłynie negatywnie na dochody artystów, a jeśli już, to je zwiększy. Katarzyna Garwol posuwa się również do twierdzenia, że wartość sztuki wykonywanej przez człowieka będzie wzrastać poprzez takie cechy jak autentyczność, nakład pracy oraz czas potrzebny do jej wykonania. Mimo wszystko ujawniło się przekonanie, że sztuczna inteligencja wpłynie zarówno na sposób tworzenia, jak i samo postrzeganie twórczości.

Powieść prosto spod „pióra” sztucznej inteligencji

Często stawia się pytanie: czy skoro powstaje tyle książek napisanych przez sztuczną inteligencję, to czy istnieje taka, która podbiła serca ludzi? Tu odpowiedź jest pocieszająca. Nie było żadnej książki napisanej przez obecne AI, która trafiłaby do literackiego kanonu. To nie znaczy, że żadna nie jest popularna. Dobrym przykładem może być książka 1 The Road. Naśladując W drodze Jacka Kerouaca, Ross Goodwin w marcu 2017 roku przejechał z Nowego Jorku do Nowego Orleanu, podłączając laptopa do różnych sensorów AI, która przekształcała dane wejściowe w słowa drukowane na rolkach papieru. Powieść została opublikowana w 2018 roku przez Jean Boîte Éditions. Danymi wyjściowymi były mikrofon, kamera oraz GPS.

Goodwin pozostawił tekst niezmieniony. Chociaż uważał, że proza jest „poszatkowana” i zawiera błędy typograficzne, chciał przedstawić maszynowo wygenerowany tekst w wersji niezmienionej, aby mógł być przedmiotem przyszłych badań. Historia rozpoczyna się od zdania: „Była dziewiąta siedemnaście rano, a dom był ciężki”. Naukowca wspomogło Google, które zainteresowało się jego eksperymentem. Co zabawne, badacz miał pewne problemy w związku ze swoim autem, gdyż obawiał się, że ludzie mogliby pomyśleć, że samochód pełen elektroniki i przewodów jest pojazdem stworzonym do zamachu terrorystycznego. Książka ta zasłynęła jednak bardziej jako eksperyment, a nie dzieło jako utwór literacki. Mimo to 1 The Road ma pozytywne oceny na takich portalach jak Amazon.

Okładka The Road 1, źródło: https://www.amazon.pl/1-Road-Ross-Goodwin/dp/2365680275

Podsumowanie…?

Stworzenie podsumowania nie jest proste. Nie jesteśmy bowiem w stanie wywróżyć przyszłości, a postawy co do sztucznej inteligencji potrafią być w zupełnej opozycji. Jednak bez wątpienia można założyć, że proces twórczy artystów, w tym pisarzy, jak również odbiór ich dzieł, ulegnie zmianom, co w pewnej skali już postępuje. Można zauważyć, że pisarze są o tyle na gorszej pozycji, że skazani są na cyfryzację własnego procesu tworzenia dzieł. Chyba że zdecydują się na tworzenie pracy ręcznie na papierze. Masowa produkcja, będąca marzeniem wielu autorów książek, nie ma nic wspólnego przykładowo z rękodziełami.

W niejako mrocznej wizji sztucznej inteligencji, posługującej się wspomnianym „algorytmem twórczości”, której genezą byłby człowiek wychodzący poza schematy, mogłoby dojść do sytuacji powszechnego przekonania, że tak naprawdę pisarze nie są już potrzebni, a w zasadzie sztuczna inteligencja przewyższa ich, gdyż nie posiada ludzkich ograniczeń. Inna, pozytywna wizja wskazuje jednak na artystę, który ma niesamowite narzędzie pomagające mu w jego artystycznej pracy. Jest w stanie tworzyć więcej i lepiej.

Bez względu na to, w którą wersję wierzymy bardziej, dobrze jest skupić się na czynności pisania jako takiej, czynności, która sprawia przyjemność. Nie wszystko bowiem trzeba tworzyć dla szerokiego grona publiki i pobierać z tego korzyści majątkowe. Być może, nawet jeśli wizja w pełni twórczej sztucznej inteligencji stanie się rzeczywistością, bardziej dostrzeżemy zarówno w pisarstwie, jak i wszystkich dziedzinach sztuki samą jej genezę, czyli piękno samo w sobie, bez pustej żądzy popularności i zdobywania korzyści.

Jeśli cenisz przyjemność tworzenia tekstu, bawisz się słowem, odwiedź stronę internetową https://animatednote.com/, na której możesz stworzyć własne notatki w zabawnym towarzystwie animowanego Świstaka.

Źródła:
1. Amazon (https://www.amazon.pl/1-Road-Ross-Goodwin/dp/2365680275)
2. Business Insider: https://businessinsider.com.pl/technologie/nowe-technologie/ksiazki-pisane-przez-ai-trafiaja-hurtowo-do-amazona-jest-reakcja-sklepu/xc74v2e
3. Garwol, K. (2024), K. AI w sztuce–czy artyści będą potrzebni? Studium na przykładzie opinii studentów kierunku sztuki wizualne Uniwersytetu Rzeszowskiego. I SPOŁECZEŃSTWO, 201.
4. Internetowy słownik Języka Polskiego: https://sjp.pwn.pl/slowniki/sztuka.html
5. Myoo, S. (2016). Twórcze roboty. Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, 115-126.
Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/1_the_Road)

Autor: Piotr Koczur