Umowa wydawnicza – co warto o niej wiedzieć?
Pierwsza umowa z wydawcą to dla wielu autorów równie moment ekscytujący, co stresujący. W końcu chodzi nie tylko o wydanie książki, lecz także o prawa, pieniądze i przyszłość tekstu. Dlatego zanim złożysz podpis, dowiedz się, jakie warunki powinna zawierać umowa wydawnicza i na co zwracać szczególną uwagę.
Czym jest umowa wydawnicza?
Umowa wydawnicza to dokument (kontrakt), w którym autor zobowiązuje się dostarczyć utwór – książkę papierową, e-book, audiobook – a wydawca zobowiązuje się go wydać i rozpowszechnić oraz wypłacić autorowi wynagrodzenie. To całościowe uregulowanie współpracy przy publikacji książki.
Umowa wydawnicza a prawa autorskie
Umowa z wydawcą dotyczy wyłącznie autorskich praw majątkowych, czyli tych, które pozwalają publikować książkę, sprzedawać ją, tworzyć ebooki, audiobooki czy ekranizacje, a także czerpać z niej zyski.
Prawa osobiste zawsze zostają przy autorze.
Przeniesienie praw czy licencja – co jest korzystniejsze?
Autor, decydując się na wydanie książki, ma dwie opcje: albo udzielić licencji wydawcy, albo przenieść na niego prawa autorskie. To jeden z najważniejszych punktów całej umowy.
1. Przeniesienie autorskich praw majątkowych
Oznacza, że:
- autor sprzedaje prawa do książki na stałe,
- wydawca może nią swobodnie dysponować,
- twórca traci kontrolę nad dalszymi losami utworu (np. ekranizacją),
- przeniesienie autorskich praw majątkowych jest trwałe i definitywne.
Dla wydawcy to wygodne rozwiązanie, natomiast dla autora zwykle mniej korzystne.
2. Licencja
W tym modelu:
- autor pozostaje właścicielem praw,
- wydawca dostaje je tylko na określonych warunkach,
- może być na czas określony – zazwyczaj to 5 lat – lub nieokreślony, ale z możliwością wypowiedzenia,
- po czasie prawa wracają w pełni do twórcy.
Najczęściej to właśnie licencja jest bezpieczniejsza dla autora.
Różnica między licencją wyłączną a niewyłączną
Licencja wyłączna oznacza, że tylko jeden wydawca może korzystać z utworu na danym polu eksploatacji. Musi być zawarta na piśmie, inaczej jest nieważna.
Licencja niewyłączna – w tym przypadku autor może udzielić tej samej zgody wielu podmiotom. Może być zawarta nawet mailowo lub ustnie.
Pola eksploatacji w umowie wydawniczej
Pola eksploatacji to po prostu sposoby wykorzystania utworu przez wydawcę, np.:
- druk papierowy,
- zapis cyfrowy – e-book, PDF, publikacja w internecie,
- zapis na nośnikach, np. audiobook,
- adaptacje filmowe lub teatralne,
- obrót utworem, np. wprowadzenie książki do sprzedaży, użyczenie bibliotece,
- rozpowszechnianie w inny sposób niż sprzedaż, np. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie.
Jeśli jakieś pole nie jest wymienione w umowie, wydawca nie ma prawa z niego korzystać.
Jak jest liczone wynagrodzenie autora książki?
W tradycyjnym modelu wydawniczym autor najczęściej otrzymuje wynagrodzenie w formie tantiem, czyli procentu od sprzedaży książki, ustalonego w umowie wydawniczej.
Jeśli chodzi o książki papierowe, zwykle to 8–15% ceny detalicznej za egzemplarz, w zależności m.in. od nakładu, twardej lub miękkiej okładki, doświadczenia autora i kosztów dystrybucji. Przykładowo jeśli książka kosztuje 50 zł, a tantiem to 10%, autor otrzyma 5 zł za jeden sprzedany egzemplarz. Za e-booki i audiobooki tantiemy zazwyczaj są znacznie wyższe.
Oprócz umowy na tantiemy możliwa jest jeszcze umowa na zaliczkę wypłaconą z góry, którą autor musi najpierw „zarobić” poprzez tantiemy, zanim zacznie otrzymywać oprócz niej dodatkowe wypłaty.
Odpowiedzialność autora, czyli plagiat i naruszenia
Autor odpowiada za to, że:
- tekst jest oryginalny,
- nie narusza cudzych praw autorskich,
- nie narusza dóbr osobistych innych osób (np. dobrego imienia, wizerunku czy prywatności).
Twórca ponosi odpowiedzialność nie tylko za jawny plagiat, ale także za bezprawne wykorzystanie fragmentów cudzych utworów, zapożyczenia przekraczające granice prawa cytatu czy ujawnienie informacji naruszających prawa osób trzecich. Dlatego też w umowach pojawiają się zapisy o oświadczeniu o oryginalności i odpowiedzialności odszkodowawczej.
Umowa wydawnicza a umowa o dzieło – czy to to samo?
Nie. To dwie różne umowy, choć czasem mogą się pojawiać w jednym procesie wydawniczym.
Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna uregulowana w Kodeksie cywilnym, której celem jest uzyskanie efektu końcowego, a nie publikacja. Jedna strona zobowiązuje się do wykonania określonego rezultatu pracy (czyli dzieła), a druga do zapłaty wynagrodzenia.
Na rynku wydawniczym umowa o dzieło nierzadko jest stosowana na wcześniejszych etapach współpracy, np. do zamówienia konkretnych usług, takich jak choćby napisanie tekstu, rozdziału lub artykułu, przygotowanie ilustracji, projektu okładki czy też tłumaczenie książki na inny język.
Na co szczególnie zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy wydawniczej?
Najważniejsze elementy do sprawdzenia to:
- rodzaj przekazywanych praw (licencja vs przeniesienie),
- pola eksploatacji,
- wysokość i sposób liczenia wynagrodzenia,
- termin wydania książki,
- czas trwania umowy,
- możliwość odzyskania praw.
Jeśli to Twój debiut, świetnym rozwiązaniem jest konsultacja z prawnikiem od prawa autorskiego, zwłaszcza takiego, który ma prawdziwy talent do wyszukiwania kruczków prawnych. Lepiej uniknąć sytuacji, w której wydawnictwo skorzysta z niewiedzy w zakresie prawa i braku doświadczenia.
Polecam też artykuły o tym, jak wydać książkę w Polsce oraz o prawach autora książki.
Umowa wydawnicza – wzór (przykład)
Poniżej dzielę się z Wami wyimaginowaną umową wydawniczą, napisaną na zaliczenie przedmiotu na studiach (ocenioną na 5, a zatem raczej poprawną). 😉
Umowa wydawnicza
W dniu 28.02.2022 w Drewnowie pomiędzy:
1) Adamem Kowalskim (zamieszkałym w Drewnowie, ul. Drzazgowa 10, 40-382, PESEL: 99030808278, seria i nr dowodu: WOD 232425), zwanym dalej: Autorem,
a
2) Wydawnictwem Super Książki Sp. z o.o. z siedzibą w Drewnowie (ul. Drewniana 5, 40-382 Drewnowo, NIP: 1234567890, KRS: 0987654321), zwanym dalej: Wydawcą, reprezentowanym przez Jerzego Biurko – Wiceprezesa Zarządu tej Spółki, upoważnionego do jej reprezentowania,
została zawarta umowa następującej treści:
§ 1.
1. Autor zobowiązuje się do przygotowania w terminie 8 miesięcy od dnia zawarcia niniejszej umowy książki pt. Drwal. Historia prawdziwa, zwanej dalej Utworem.
2. Utwór obejmie tematykę fantasy.
3. Objętość Utworu wyniesie ok. 400 stron A5 (z możliwym odchyleniem +/- 60 stron), interlinia: 1,5, czcionka: Times New Roman 12.
§ 2.
1. W terminie wskazanym w § 1. ust. 1. Autor zobowiązuje się do dostarczenia Wydawcy edytowalnego pliku z Utworem w rozszerzeniu docx na adres e-mail: redakcjakochamdrewno@interia.pl.
2. W razie opóźnienia w dostarczeniu pliku przekraczającego 3 miesiące Wydawca zastrzega sobie prawo do odstąpienia od niniejszej umowy.
3. Wydawca w terminie 14 dni od dnia otrzymania pliku ma prawo do dokonywania w Utworze koniecznych zmian, wynikających z opracowania redakcyjnego.
4. W przypadku braku wniesienia zastrzeżeń w terminie 14 dni od dnia otrzymania pliku uznaje się, że Wydawca przyjął Utwór bez zastrzeżeń.
§ 3.
1. Po przyjęciu Utworu Wydawca przesyła Autorowi na adres e-mail: drewnojestokej@gmail.com plik z dokonanymi odpowiednimi zmianami edytorskimi, w szczególności składem, łamaniem i korektą językową, w celu dokonania przez Autora korekty autorskiej. Zmiany dokonane przez Wydawcę nie mogą dotyczyć treści (fabuły) Utworu. Wydawca przesyła Autorowi również projekt okładki.
2. Autor ma dwa miesiące na uzgodnienie z Wydawcą ostatecznego kształtu dokonanych zmian edytorskich oraz akceptację okładki; w razie niewniesienia uwag w powyższym terminie przyjmuje się, że Autor nie wniósł zastrzeżeń w zakresie dokonanych zmian oraz projektu okładki.
§ 4.
1. Z chwilą uzgodnienia zmian edytorskich i okładki Autor przenosi na rzecz Wydawcy autorskie prawa majątkowe na następujących polach eksploatacji:
a) utrwalanie i zwielokrotnianie utworu techniką drukarską oraz cyfrową,
b) wprowadzanie Utworu do obrotu,
c) rozpowszechnianie Utworu na terenie Polski.
W związku z powyższym Wydawca uzyskuje wyłączność w zakresie rozpowszechniania i czerpania korzyści majątkowych z Utworu w ramach wymienionych wyżej pól eksploatacji, a także nabywa prawo do dalszej odsprzedaży nabytych praw autorskich za wiedzą Autora.
2. W ramach niniejszej umowy Autor udziela również zgody Wydawcy na tworzenie oraz korzystanie z utworów zależnych względem przedmiotowej książki, z tym zastrzeżeniem, że Autor zachowuje prawo wyrażania zgody i udzielania licencji na stworzenie gry komputerowej na podstawie Utworu oraz czerpania z tego tytułu korzyści majątkowych.
3. Przeniesienie praw powyższych prawa na Wydawcę następuje za uiszczeniem płatnego jednorazowo wynagrodzenia w wysokości 10.000,00 zł. Wynagrodzenie zostanie przekazane Autorowi przelewem na rachunek bankowy o numerze: 11 1234 5678 9101 1123 1234 4321 w terminie do dnia 28.12.2022.
4. W przypadku opóźnienia w otrzymaniu wynagrodzenia przekraczającego 10 dni Autor zastrzega sobie prawo do odstąpienia od niniejszej umowy.
5. Autor zachowuje prawo do tworzenia kontynuacji Utworu. W przypadku powstania kontynuacji Utworu Autor w ramach otrzymanego wynagrodzenia zobowiązuje się do niewydawania kontynuacji u innego podmiotu niż Wydawca, przy czym Autor Utworu ma prawo wystąpić z pisemnym wnioskiem do Wydawcy o wyrażenie zgody na wydanie kontynuacji Utworu u innego podmiotu. Brak odpowiedzi Wydawcy na wniosek w terminie 14 dni od jego otrzymania oznaczać będzie wyrażenie zgody na publikację kontynuacji Utworu przez inny podmiot bez żadnego wynagrodzenia na rzecz wydawcy.
§ 5.
Wydawca zobowiązany jest do poszanowania autorskich praw osobistych Autora. W szczególności Wydawca nie może dokonywać bez zgody Autora zmian w fabule Utworu lub opatrywać Utworu ilustracjami, a także rozpowszechniać Utworu w częściach.
§ 6.
Wydawca zobowiązuje się do rozpowszechnienia Utworu w terminie 2 miesięcy od dnia uzgodnienia zmian edytorskich i akceptacji okładki. Przez rozpowszechnienie Utworu strony rozumieją jakiekolwiek udostępnienie publiczne (odpłatne lub nieodpłatne) Utworu, umożliwiające odbiorcom zapoznanie się z pełną treścią Utworu.
§ 7.
Autor otrzyma od Wydawcy 15 egzemplarzy autorskich w terminie 7 dni od dnia rozpowszechnienia Utworu.
§ 8.
Strony postanawiają, że prawem właściwym dla oceny niniejszej umowy jest prawo polskie, w szczególności przepisy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz przepisy prawa cywilnego.
§ 9.
1. W zakresie nieuregulowanym umową zastosowanie mają powszechnie obowiązujące przepisy prawa, a wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sądy rzeczowo właściwe dla siedziby Autora.
2. Niniejsza umowa została sporządzona w 2 egzemplarzach, po 1 dla każdej ze stron.
